Thứ bảy, ngày 17/05/2014 05:38:42 GMT+7

Những bức ảnh để đời của nghệ sĩ Lâm Hồng Long

Theo thông tin từ Báo Tuổi trẻ thì chính bức ảnh "Bác Hồ bắt nhịp bài ca Kết đoàn" do nghệ sĩ Lâm Hồng Long thực hiện từ nửa thế kỷ trước là cơ sở quan trọng để BCH Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhiệm kỳ 2005 - 2010 căn cứ đề nghị Nhà nước công nhận ngày 3/9 hàng năm là Ngày Âm nhạc Việt Nam.

Bác Hồ bắt nhịp Bài ca Kết đoàn

Ông không phải là người mà tên tuổi được nhắc nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng. Các nghệ sĩ nhiếp ảnh trẻ không phải ai cũng biết đến tên ông. Vậy nhưng ông lại là một trong những nghệ sĩ nhiếp ảnh đoạt giải thưởng Hồ Chí Minh ngay từ đợt đầu tiên (năm 1996) với những tác phẩm đẹp một cách hoàn hảo: Các bức "Bác Hồ bắt nhịp bài ca Kết đoàn", "Mẹ con ngày gặp lại" (hay còn gọi là "Ngày hội ngộ") - những bức ảnh có bố cục chặt chẽ, chi tiết sinh động và rất giàu tính khái quát, từ lâu đã trở nên phổ biến với toàn thể đồng bào trong nước cũng như không ít bạn bè quốc tế.

Ông là nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Hồng Long...

  1. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Hồng Long sinh năm 1925 tại Phước Lộc, thị trấn La Gi, huyện Hàm Tân (nay là thị xã La Gi) tỉnh Bình Thuận. Mặc dù từng đoạt nhiều giải thưởng với các tác phẩm ảnh như "Bác Hồ với các dũng sĩ miền Nam", "Bác Hồ tặng hoa mẹ Suốt", "Bác Hồ trồng cây ở xã Vật Lại, huyện Ba Vì sáng mồng hai Tết Kỷ Dậu 1969", "B52 cháy trên bầu trời Hà Nội năm 1972", song trong hơn 40 năm cầm máy theo sát các sự kiện chính trị, văn hóa, xã hội quan trọng của đất nước, kỷ niệm sâu sắc nhất đối với ông vẫn là việc ông thực hiện bức ảnh "Bác Hồ bắt nhịp bài ca Kết đoàn" nhân dịp thủ đô Hà Nội mở dạ hội tại Công viên Bách Thảo chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III.
  2. Nghệ sĩ Lâm Hồng Long nhớ lại: Tối hôm ấy (3/9/1960), Thông tấn xã Việt Nam (nơi ông đang công tác) giao cho ông nhiệm vụ chụp ảnh buổi dạ hội. Trong khung cảnh hoành tráng của buổi lễ, Bác Hồ xuất hiện và trước sự phấn chấn của các đại biểu, Người ung dung lên thẳng bục nhạc trưởng cầm đũa chỉ huy dàn nhạc biểu diễn  bài ca "Kết đoàn", một bài ca quen thuộc vẫn được đồng bào, chiến sĩ ta hát vang trong các dịp mít tinh, hội nghị. Cánh phóng viên loay hoay tìm vị trí bấm máy  sao cho chụp được hình ảnh Bác ở một tư thế nghệ thuật nhất. Việc này hơi... khó  vì Bác luôn hướng về phía dàn nhạc công và ban hợp xướng. Ai đó có muốn chụp thì cũng chỉ lấy được phần... lưng của Bác mà thôi.

NSNA Lâm Hồng Long

Như các phóng viên khác, thoạt đầu Lâm Hồng Long cũng lúng túng chưa biết phải chọn góc độ nào, nhưng ông đoán thể nào Bác cũng sẽ quay về phía các nhà báo đang nâng ống kính chờ tác nghiệp. Song bài hát đã vào đoạn kết mà chưa thấy Bác quay lại, cánh phóng viên sốt ruột vội chuyển chỗ vào góc phía trong ban nhạc để chụp được chân dung Bác. Chỉ còn mỗi mình Lâm Hồng Long đứng nguyên tại chỗ và cơ hội bất ngờ đến với ông. Khi bài hát đến đoạn: "Tiến, tiến... theo ngọn cờ tự do đang reo vầng lên ánh dương xây đời mới, trong dân chủ mới..." cũng là lúc Bác quay nhìn về phía ống kính của Lâm Hồng Long, trong một tư thế rất đẹp. Không bỏ lỡ khoảnh khắc thần kỳ này, chiếc máy ảnh hiệu Rolleiflex trên tay ông ngay lập tức phát ra một tia chớp. Hình ảnh Bác mặc áo lụa vàng sáng lên trên một nền sẫm được "đệm" bởi vẻ mặt rạng rỡ của các nhạc công và những bóng đèn như những ánh sao lung linh. Với một kiểu ảnh duy nhất, Lâm Hồng Long đã lưu lại cho lịch sử muôn sau một hình ảnh rất đẹp của Bác trong tư thế hết sức ung dung tự tại. Có thể nói, bức ảnh đã trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết toàn dân tộc.

2. Cùng với bức "Bác Hồ bắt nhịp bài ca Kết đoàn", bức ảnh "Mẹ con ngày gặp lại" cũng để lại trong công chúng nhiều xúc cảm.

Mẹ con ngày gặp lại

 

Theo nghệ sĩ Lâm Hồng Long kể lại thì ngày 4/5/1975, được tin có chuyến tàu chở 36 tử tù từ Côn Đảo về đất liền cập bến Rạch Dừa, Vũng Tàu, ông đã tìm tới để ghi lại sự kiện này. Đang đứng trước cổng khu nhà nơi đoàn nghỉ, chợt ông nghe thấy tiếng kêu của một bà má: "Má cứ tưởng con chết rồi...". Ông vội quay ra thì thấy một bà mẹ già người Nam Bộ đang ôm choàng người con trai tử tù của mình, nghẹn ngào. Cảm động trước tình mẫu tử, nhà nghệ sĩ nhanh tay bấm máy. Ông ý thức rất rõ, đây là một khoảnh khắc đáng lưu nhớ và không dễ gì lặp lại.

Đó là bức ảnh mẹ con cụ Trần Thị Bính, quê ở xã Tam Phước, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre.

Có lẽ sẽ chẳng mấy người biết đến Lê Văn Thức (tên người tử tù trong bức ảnh) nếu không có bức ảnh nổi tiếng đó.

Sau này, anh Thức nhớ lại: "Hôm đó, vào khoảng 9, 10 giờ sáng, có người gọi tôi ra trại tiếp tân để gặp gia đình. Có lẽ khi đó gia đình chúng tôi đến sớm nhất nên tất cả anh em tử tù đều kéo hết ra ngoài cổng. Sau bao năm cách biệt tưởng không còn gặp lại, mẹ con mừng quá chỉ ôm nhau khóc. Lúc đó có thấy anh phóng viên chụp hình nhưng chúng tôi không để ý. Mãi sau này tôi mới biết anh ấy là phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam".

Anh Lê Văn Thức sinh năm 1941. Là người con trai duy nhất trong gia đình có 5 người con, sau khi đậu tú tài 1, anh gia nhập Tiểu đoàn 514 quân giải phóng Khu 8. Tại đây, Lê Văn Thức được dự lớp huấn luyện đặc biệt và được kết nạp vào Đảng trước khi được tung vào hàng ngũ đối phương. Năm 1967, sau khi tốt nghiệp Trường Sĩ quan Thủ Đức, anh được chính quyền Sài Gòn đưa đi học khóa "tình báo tác chiến" tại Malaysia. Về nước, với lon thiếu úy, Lê Văn Thức được giao nhiệm vụ huấn luyện tại căn cứ quân sự Bình Đức (TP Mỹ Tho, tỉnh Định Tường, nay là tỉnh Tiền Giang).

Sau tết Mậu Thân 1968, tình hình chiến sự ngày càng ác liệt. Phía ta đặt mục tiêu hoặc phải diệt cho được căn cứ Bình Đức, hoặc đánh cho thiệt hại nặng. Lê Văn Thức được Binh vận Khu 8 giao nhiệm vụ vẽ bản đồ chi tiết căn cứ quân sự Bình Đức. Giữa tháng 3 năm ấy, anh hoàn tất công việc. Nhưng một sự cố bất ngờ đã xảy ra: Trên đường về căn cứ, người cán bộ mang tấm bản đồ bị trực thăng Mỹ bắn chết. Tấm bản đồ lọt vào tay địch. Qua giám định chữ viết, chúng xác định được người sĩ quan huấn luyện Lê Văn Thức chính là tác giả của tấm bản đồ. Một tuần sau anh bị bắt. Mặc dù bị địch tra khảo, đánh đập dã man, song Lê Văn Thức vẫn cắn răng chịu đựng, quyết không khai báo, bảo vệ an toàn cho cả đường dây.

Tháng 4/1968, Lê Văn Thức bị Tòa án binh lưu động của Bộ Tư lệnh vùng 4 chiến thuật đưa ra xét xử và bị tuyên tử hình vì tội "hoạt động nội tuyến cho Cộng sản". Sau đó, anh bị đưa về khám Chí Hòa và đến tháng 11/1968 thì bị đày ra Côn Đảo,  bị giam trong khu dành riêng cho tử tù...

Với Lê Văn Thức, bức ảnh "Mẹ con ngày gặp lại" đã góp phần trả lại sự công bằng cho anh. Sau khi được Thông tấn xã Việt Nam phát đi, tới năm 1991, bức ảnh  được Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật quốc tế họp tại Madrid, Tây Ban Nha trao bằng Tuyên dương danh dự. Bức ảnh bắt đầu được báo chí trong nước giới thiệu nhiều. Bấy giờ, Lê Văn Thức đang gặp rắc rối trong công việc. Với lý lịch "thiếu úy ngụy", kể từ ngày hòa bình trở về, anh không được bố trí công tác mới. Mãi sau này, khi một cán bộ công tác ở UBND huyện Châu Thành, Bến Tre tình cờ đọc được những bài báo viết về nhân vật trong bức ảnh "Mẹ con ngày gặp lại", đã tìm đến nhà anh Thức phỏng vấn và viết bài "Viên thiếu úy mang bản án tử hình" (đăng trên báo Đồng Khởi thứ Bảy). Đến lúc ấy, nhiều người ở địa phương mới biết đến các hoạt động trong quá khứ của Lê Văn Thức. Và các cơ quan chức năng mới nhiệt tình vào cuộc để rồi công nhận những đóng góp, hy sinh có thực của Lê Văn Thức cho sự nghiệp cách mạng.

Sau khi nghệ sĩ Lâm Hồng Long được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, Đài Truyền hình Việt Nam đã thực hiện bộ phim tài liệu về tác giả. Đến lúc ấy ông mới có dịp theo đoàn làm phim vào Bến Tre tìm gặp "người trong ảnh". Năm 1997, Lâm Hồng Long lâm trọng bệnh. Lê Văn Thức đã tìm đến Bệnh viện Thống Nhất thăm ông và xúc động nhận thấy, bức ảnh "Mẹ con ngày gặp lại" được ông đặt trang trọng gần cửa sổ... Ba tuần sau, vào ngày 21/3/1997, nghệ sĩ Lâm Hồng Long qua đời, hưởng thọ 72 tuổi.

                                                 Hoàng Bình Minh

 

Cuối năm 1996, chương trình Văn nghệ Chủ nhật Đài THVN về Hàm Tân và Bến Tre để hoàn thành những thước phim còn lại về nghệ sĩ  nhiếp ảnh Lâm Hồng Long  sau khi ông được trao giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I. Phim “ Khoảnh khắc và lịch sử “ phác  thảo cuộc đời Lâm Hồng Long  trong những ngày cuối đời ở Hà Nội , thành phố Hồ Chí Minh  rồi  Hàm Tân. Đây cũng là bộ phim tài liệu đạt giải vàng trong liên hoan phim truyền hình  toàn quốc năm 1997.

Những lúc gần gũi, nghe ông tâm sự về những tháng ngày hoạt động nghề nghiệp mới thấy được ở ông nhiều đức tính đáng mến. Đó là sự trầm lặng, nhân hậu và khiêm nhường … Trong đời làm phóng viên nhiếp ảnh TTXVN, niềm vinh hạnh lớn cho Lâm Hồng Long là có nhiều cơ hội ghi lại hình ảnh Bác Hồ và một số đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước nay không còn nữa. Oâng còn giữ bức ảnh Bác Hồ mời ông điếu thuốc lá nhân một dịp xuân do đồng nghiệp Vũ Đình Hồng bấm máy. Hàng trăm bức ảnh của Lâm Hồng Long được giải thưởng hoặc phổ biến mang tính đặc trưng về tinh thần chiến đấu, khí thế lao động của quân dân ta trong chiến tranh chống Mỹ, phản ánh một thời kỳ sôi động của lịch sử dân tộc. Nhưng với 2 bức ảnh “ Bác bắt nhịp bài ca kết đòan” và “ Mẹ con ngày gặp mặt” mới thật sự bộc lộ khả năng xuất thần, giàu cảm xúc để trong khoảnh khắc mà trở thành vĩnh cữu.

Với bức ảnh “ Bác bắt nhịp bài ca kết đoàn “ được chụp vào dịp dạ hội mừng Đại hội Đảng lần thứ 3  tại công viên bách thảo Hà Nội năm 1960  là một trường hợp  không thể có lần thứ hai .Trong cùng khoảnh khắc hàng trăm chiếc máy ảnh lóe sáng nhưng chỉ có bức ảnh  của ông ghi được lúc Bác quay nhìn về hướng ống kính  của ông đang chờ .Phong cách thư thái  của Bác với chiếc áo lụa trắng  sáng lên trong tư thế  chỉ huy, nổi bật tính cách vĩ đại khi trên tay Bác là chiếc đũa bắt nhịp . Càng ấm áp hơn khi quanh Bác là những nét mặt ,nụ cười rạng rỡ của nhạc công , của những bóng đèn như ánh sao lung linh .

Trong cuộc đời nghệ thuật của Lâm Hồng Long có những thành công không những bằng tài năng mà còn có cái tâm  của một con người nghệ sĩ .Kể về  bức ảnh “ Mẹ con ngày gặp mặt” chụp vừa sau ngày giải phóng 30 tháng 4 năm 1975 mới thấy tính chân thật , bình dị của ông .Khi nhận nhiệm vụ lên đường đến địa điểm đón nhận những  cán bộ, chiến sĩ bị địch cầm tù từ Côn Đảo trở về , ông gặp trục trặc phương tiện nhưng bù lại là trong giây phút hiếm hoi mà có một tác phẩm đẹp như một tượng đài về tình cảm thiêng liêng và sức kiên cường của bà mẹ Việt Nam . Khởi hành từ Sàigon đến  Rạch Dừa ,Vũng Tàu  đã quá trễ ,ông đang tiếc rẽ thì xuất hiện một bà mẹ vai khoác chiếc khăn rằn Nam  bộ tay xách giỏ lát đang hớt hải  từ cổng trại chạy  vào cùng lúc có một thanh niên là cựu tù mặc bộ bà ba đen , sau giây phút ngỡ ngàng  rồi ngả vào mẹ và kêu lên : “ Con đây má ơi ! con còn sống đây !… “. Oâng nhìn thấy hai mẹ con ôm choàng vai nhau và cùng khóc ngất. Lâm Hồng Long bấm liên tục được 8 kiểu ảnh và không làm sao kềm chế nổi đôi dòng nước mắt đang chảy trên má mình. Đây là bức ảnh gây xúc động mạnh mẽ được báo chí trong và ngoài nước đăng tải. Với bức ảnh tuyệt vời này Lâm Hồng Long nhận được bằng danh dự của FIAP và từ đó, khá nhiều trang báo sử dụng cho những bài viết mang nội dung về tình mẹ thiêng liêng .

Mãi đến hơn hai mươi năm sau Lâm Hồng Long mới có dịp gặp lại hai mẹ con người trong ảnh. Người con trong ảnh là ông Lê Văn Thức hồi trước ông hoạt động tình báo cho cách mạng dưới lớp áo sĩ quan nguỵ, nhưng bị lộ, phải ra toà án quân sự Vùng 4 chiến thuật mở tại Mỹ Tho năm 1968, nhận mức án tử hình. Lần đó, Lâm Hồng Long cùng đoàn làm phim VTV 3 về Bến Tre, quê hương của ông Lê Văn Thức và bà mẹ Trần Thị Bính. Oâng Thức nhớ lại, khi đọc báo Nhân Dân phát hiện ra bức ảnh chụp hai mẹ con, ông đã trân trọng giữ gìn tờ báo một cách cẩn thận. Khi bức ảnh trở nên nổi tiếng, ông càng mong gặp được tác giả. Khoảng một năm sau , ông Thức có gặp Lâm Hồng Long  một lần nữa và cũng là lần gặp cuối cùng tại Bệnh viện Thống Nhất  chỉ vài ngày sau thì Lâm Hồng Long mất . Riêng cái tên đặt cho bức ảnh này cũng lắm cách , lúc thì “Ngày hội ngộ “ ,rồi “Mẹ con gặp nhau sau ngày giải phóng “ hoặc “Mẹ con ngày gặp nhau”…Nhưng điều chắc chắn với tác giả Lâm Hồng Long là “ Mẹ con người tử tù Côn Đảo” . Oâng  từng nói ,bức ảnh đó gây cho tôi sự xúc động  vì tôi đã từng gặp lại mẹ tôi ở Phan Thiết ngày giải phóng . Cách chọn tựa quả là đúng như phong cách sống trung thực , giản dị của ông .

Không riêng gì bức ảnh này mà còn nhiều bức ảnh Lâm Hồng Long chụp mang giá trị lịch sử, nghệ thuật được in lại trên báo chí và  chỉ ghi là ảnh tư liệu song ông không một lời phàn nàn. Đó cũng là tính cách thâm trầm, giản dị của ông. Đời riêng của ông cũng bàng bạc những điều trắc ẩn nhưng đủ cam lòng để giữ được một tấm lòng thuỷ chung với nghệ thuật nhiếp ảnh. Có lần tôi đến thăm ông, bất chợt nhìn thấy ông trong tư thế rũ liệt, ngồi dưới tàng cây vú sữa ở ngôi nhà tự. Lúc ấy là sau cái chết đột ngột của đưá con trai duy nhất của ông. Tuổi trẻ Lâm Hồng Long bắt kịp với những năm tháng khởi đầu cuộc kháng chiến chống Pháp tại Bình Thuận, rồi bị tù đày và tập kết ra Bắc, cùng mang theo mối tình đầu rất đẹp. Dẫu đến lúc sức khoẻ giảm sút nhưng mỗi lần về Hàm Tân, ông vẫn mải miết, lầm lũi đi tìm ảnh đẹp. Giữa mùa bấc lộng, ông thức thâu đêm ở bãi biển Văn Kê (Hàm Thuận Nam) để ghi cho bằng được tia chớp từ ngọn hải đăng mũi điện Khê Gà lúc rạng đông. Chỉ mỗi một thân cây già cỗi bên triền núi lúc chiều tà, ông đã phải ba lần leo núi Tà Cú để chờ một giấy phút nào đó bằng nỗi đam mê nghệ thuật.

Sinh năm 1925, từ Hàm Tân ra đi rồi lại trở về quê hương hoá thân thành cát bụi ở tuổi 72

(1997), Lâm Hồng Long đã để lại cho đời những bức ảnh có giá trị lịch sử, đậm sắc nhân văn.

                                                       Phan Chính

 

Trong số 36 tử tù sống sót trở về từ Côn Đảo sau ngày 30.4.1975, có thể nói ông là người nổi tiếng nhất, mà cũng lận đận nhất.
Bức ảnh “Ngày hội ngộ” của nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Hồng Long ghi lại khoảnh khắc trùng phùng của ông với mẹ đã đưa hình ảnh của ông đi khắp thế giới. Thế nhưng, suốt thời gian dài, sự hy sinh của ông đã không được nhìn nhận thỏa đáng…

Kế hoạch táo bạo bất thành

Sáng ngày 10.3.1968, thiếu úy “tình báo chiến thuật” Lê Văn Thức thuộc Trung tâm huấn luyện Hùng Vương – căn cứ quân sự (CCQS) Bình Đức, TP.Mỹ Tho, tỉnh Định Tường (nay là Tiền Giang) – dắt mấy chục tân binh đi huấn luyện dã ngoại. Trong lúc các tân binh “lăn lê bò lết”, viên thiếu úy la cà đến bên xe càrem đậu gần đó. Trong nháy mắt, lúc nhận cây càrem cũng là lúc thiếu úy Thức trao cho người bán càrem tài liệu tối mật – kế hoạch đánh úp Trung tâm huấn luyện Hùng Vương.

Đó là thời điểm sau Tết Mậu Thân, Quân giải phóng đang giằng co với đối phương ở các vùng ven Sài Gòn. Khu 8 muốn “chia lửa” với các cánh quân đánh vào Sài Gòn bằng một kế hoạch táo bạo – đánh chiếm CCQS Bình Đức. Sĩ quan nội tuyến Lê Văn Thức được giao nhiệm vụ vẽ bản đồ căn cứ và lên phương án đánh chiếm. Sinh ra trên quê hương đồng khởi Bến Tre, sau khi đậu tú tài 1, Lê Văn Thức gia nhập Tiểu đoàn 514 Quân giải phóng Khu 8.

Ông được dự lớp huấn luyện đặc biệt và được kết nạp vào Đảng, trước khi được tung vào hàng ngũ đối phương, học Trường Sĩ quan Thủ Đức. Năm 1967, ông được đưa đi học khóa “tình báo tác chiến” tại Malaysia. Về nước, với lon thiếu úy, ông được giao nhiệm vụ huấn luyện tại CCQS Bình Đức.

Hôm ấy, việc chuyển giao tài liệu diễn ra êm xuôi. Những ngày sau, thiếu úy Thức la cà bên xe càrem để nhận lệnh hành động, nhưng không thấy hồi báo. Ông đâu có biết, cơ quan tình báo Sài Gòn đang tiến hành thẩm định chữ viết của tất cả những người ra vào CCQS Bình Đức. Bản kế hoạch đánh căn cứ từ người bán càrem đã đến được tay Phó ban Binh vận Khu 8.

Nhưng người cán bộ này trên đường về Bộ Tư lệnh Khu 8 đã bị máy bay bắn chết (cùng 2 chiến sĩ bảo vệ) bên kênh Chợ Gạo, bản kế hoạch lọt vào tay đối phương. Thiếu úy Thức bị bắt khoảng 1 tuần sau đó. Ông nhớ lại: “Khi tay sĩ quan điều tra đưa bản kế hoạch ra, tôi hiểu hết mọi chuyện. Thì ra người cán bộ đã chủ quan, không sao chép lại tài liệu và hủy bản gốc như quy định”.

Chỉ huy Khu 8 đã không biết kế hoạch bị bại lộ để báo động cho Lê Văn Thức. Ông đã cắn răn chịu đựng những đòn tra tấn, bảo vệ trạm liên lạc và cả đường dây được an toàn. Tại Tòa án binh Bộ Tư lệnh Vùng 4 chiến thuật, ông bị kết án tử hình vì tội “làm nội tuyến cho cộng sản”. Cũng như những tử tù khác từ sau sự kiện anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, ông không bị hành hình ngay mà chúng để cho chết dần chết mòn trong “địa ngục trần gian”. Tháng 11.1968, anh bị đày ra Côn Đảo…

Vừa mong, vừa sợ ngày chiến thắng

Thông tin chiến sự đến với tù chính trị Côn Đảo, nhất là số tử tù bị biệt giam, thường rất trễ, sau khoảng 1 tuần. Đầu tháng 4.1975, tình hình chiến sự dồn dập, thông tin nhanh hơn, nhưng tù nhân cũng chỉ biết mọi chuyện xảy ra trong đất liền sau 2 – 3 ngày. Càng về cuối tháng tư, không khí trong trại giam càng căng thẳng, ai cũng tin một sự kiện lớn đang đến.

Nhưng tù nhân vừa mừng lại vừa lo, tin đồn đối phương “diệt tù” lan truyền khắp đảo. Họ giam giữ 36 tử tù trong 2 phòng biệt giam, bắt còng chân. Ngày 30.4, không khí trên đảo thật trầm lặng, cả bên ngoài lẫn trong các trại. Sáng 1.5, kẻ thù dồn tù chính trị lại, trước mỗi phòng giam họ để mấy thùng lựu đạn. Khả năng kẻ thù “diệt tù” là rất rõ. Ở một số trại đã vang lên tiếng la ó phản đối kế hoạch thủ tiêu tù chính trị…

“Vào khoảng 10 giờ sáng ngày 2.5, có nhiều tiếng la của anh em tù chính trị từ phía trại 4. Chúng tôi đều nghĩ đối phương bắt đầu ra tay thủ tiêu tù chính trị. Chúng tôi yên lặng chờ đợi cuộc quyết đấu cuối cùng. Thế nhưng có người thính tai nhận thấy tiếng la vui mừng chứ không phải hoảng loạn…” – ông Thức xúc động nhớ lại. Ông kể tiếp: Một lúc sau người quản trại đến mở cửa mời các anh ra ngoài. Mọi người không ra (sợ kẻ thù thủ tiêu) và đòi người quản trại mang radio tới. Yêu cầu của mọi người được đáp ứng.

Tất cả đã lặng người đi vì xúc động để rồi òa lên sung sướng khi nghe chương trình thời sự trưa ngày 2.5 trên Đài Phát thanh Giải phóng miêu tả cảnh Sài Gòn rạng rỡ đón hòa bình. Sau đó mọi người được biết, tên trung tá vệ trưởng đảo đã bỏ trốn, không kịp thực thi ý định dã man.

Ngày 4.5, đoàn tàu từ đất liền ra tới đảo. Cùng với chị em phụ nữ và số tù bị tàn tật, 36 tử tù được bố trí về đất liền trên các chuyến tàu đầu tiên. Sáng sớm 5.5, tàu cập bến Vũng Tàu, mọi người được đưa vào nghỉ ở trung tâm Rạch Dừa, chờ liên lạc với gia đình.

Bức ảnh làm thay đổi số phận

Đầu tháng 3.1997, ông Thức đến Bệnh viện Thống Nhất (TPHCM) thăm một người bệnh đặc biệt. Người bệnh đã quá yếu, nhưng vẫn gắng nhìn lên tường, nơi bức ảnh “Ngày hội ngộ” được treo trang trọng. Đó là nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Lâm Hồng Long – người vừa vinh dự nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh nhờ 2 tác phẩm: “Bác Hồ bắt nhịp bài ca kết đoàn” và “Ngày hội ngộ”.

Trước đó, bức ảnh “Ngày hội ngộ” đã giúp ông đoạt giải thưởng Mencin Honor tại Tây Ban Nha năm 1991. NSNA Lâm Hồng Long nhận ra người đến thăm là nhân vật trong bức ảnh mà ông luôn mang theo bên mình cho tới hơi thở cuối cùng. Vài tuần sau (ngày 21.3.1997), NSNA Lâm Hồng Long qua đời ở tuổi 72. Trước đó, ông Thức đã một lần được gặp NSNA Lâm Hồng Long sau  khi ông được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh và được Đài THVN đưa vào Bến Tre tìm gặp người trong ảnh để làm bộ phim tài liệu về tác giả.

Về hoàn cảnh ra đời bức ảnh, ông Thức kể: Khi nghe Đài Phát thanh Giải phóng đưa tin có đoàn tù từ Côn Đảo về, mẹ ông từ Bến Tre đã lặn lội ra Vũng Tàu tìm con. Ông là người tử tù đầu tiên được gia đình tìm thăm, vì vậy nên tất cả anh em đều kéo ra cổng đón mẹ anh. Sau bao năm cách biệt tưởng không còn gặp lại, hai mẹ con vui mừng chỉ biết ôm nhau khóc thật lâu.

Ông không hề biết có người phóng viên đang “đốt” cả cuộn phim cho khoảnh khắc xúc động đó. Đối với ông Thức, bức ảnh “Ngày hội ngộ” đã giúp ông hồi sinh lần thứ hai. Nhờ bức ảnh mà anh được trả lại sự công bằng. Sau khi NSNA Lâm Hồng Long đoạt giải tại Madrid, báo chí bắt đầu giới thiệu bức ảnh và nhân vật trong đó. Bài viết về viên thiếu úy tình báo mang bản án tử hình đăng trên báo Đồng Khởi (Bến Tre) sau đó đã là sự công nhận sự hy sinh của ông sau thời gian dài bị quên lãng.

Lúc trở về từ Côn Đảo, ông Thức công tác ở Ban Binh vận Khu 8. Mấy tháng sau cơ quan này giải thể, ông được giới thiệu về Công an Tiền Giang. Thế nhưng với lý lịch “thiếu úy ngụy” lại còn học khóa tình báo do Mỹ tổ chức, ông bị loại ngay. Rồi ông được trả về xã Tân Thạch, huyện Châu Thành (Bến Tre), nhưng không phải để nhận công tác mà được tiếp nhận như người tù trở về quê hương.

Ông cũng không được công nhận là đảng viên. Ông đã khiếu nại, đến cả Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, mấy năm sau mới có quyết định cho phục hồi sinh hoạt Đảng cho ông. Năm 1977, ông được vào làm việc ở Phòng Công -Thương nghiệp Châu Thành với mức lương nhân viên tập sự. Sau đó, ông được cho đi học lớp nghiệp vụ tại Cần Thơ, ở đó ông gặp và kết hôn với bà Lâm Thị Hồng Anh, công tác ở UBKH tỉnh Kiên Giang. Sau nhiều lận đận, cộng với di chứng của những năm tù đày (thương binh hạng 2/4), ông xin nghỉ mất sức năm 1991.

Cuộc đời thật lạ. Từ lúc đó, số phận lại mỉm cười với anh. Nhờ bức ảnh, ông Thức được biết đến, được đi Hà Nội, đi thăm Côn Đảo, đi gặp lại tất cả bạn tử tù. Rồi ông được cấp đất, được xây nhà tình nghĩa, các con ông được học hành đến nơi đến chốn… Bây giờ ông đã 68 tuổi, ông bà sống bằng lương hưu, cùng với hoa lợi của vài công vườn do mẹ để lại (bà cụ đã mất).

Hằng năm, ông đều đi dự họp mặt bạn tử tù vào dịp 30.4, thỉnh thoảng được đi thăm lại Côn Đảo… Trải qua cuộc đời lận đận, ông không còn gì phải tiếc nuối, ngoài một chuyện: Ông chưa được công nhận là cựu chiến binh, vì dù ngày trước ông có cầm súng, nhưng trong hàng ngũ… kẻ thù !

- Sưu tầm & Giới thiệu: NSNA Hoàng Ngọc Thạch -

 

 

BÌNH LUẬN

 

NSAN Hoang Ngoc Thach

(19/05/2014 11:08)

Tôi không biết mặt cố NSNA Lâm Hồng Long nên phải nhờ đến một NSNA có tiếng khác mới lấy được tấm hình chân dung của ông, mặc dù độ phân giải hơi thấp nhưng như vậy là quý lắm rồi !

 

Sự lãng mạn trong Tình yêu của thời chiến.

Nhiếp ảnh gia Alfred Eisenstaedt đã ghi lại những hình ảnh chia tay đầy lãng mạn của các cô gái tiễn chồng, người yêu ra chiến trường tại ga Pennsylvania (New York, Mỹ) vào dịp Valentine năm 1943.

Tràng An được công nhận di sản thế giới !

Tại phiên họp UNESCO ở Doha, thủ đô Qatar vào lúc 11h57 (tức 15h57 phút giờ Việt Nam) ngày 23/6, Tràng An (Ninh Bình) đã được công nhận là di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới.

21 Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam được phong tước hiệu FIAP năm 2014.

Được sự phê chuẩn của Ban lãnh đạo Liên đoàn Nghệ thuật Nhiếp ảnh quốc tế (FIAP), ngày 03/06/2014 ông Freddy Van Gilbergen - Trưởng Ban Thi đua - Khen thưởng - Tước hiệu của FIAP đã ký quyết định phong tặng các tước hiệu FIAP cho các NSNA.

Nhiếp ảnh gia hy sinh mạng sống vì nghệ thuật.

Jacob Cockle, 28 tuổi là một nhiếp ảnh gia mạo hiểm và anh luôn cố gắng mang đến những bức ảnh về những trải nghiệm kinh hoàng cho người xem.

Tuyên bố của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam về vấn đề biển Đông !

Trước việc Trung Quốc ngày càng có những hành động leo thang tại vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam, xâm phạm chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc.

Gallery | Contact